ايجاد كرد . مىگويند ، درازاى باغهاى آن سه فرسخ بوده است . « 1 » ابن سعيد مغربى در نيمهء دوم قرن هفتم هجرى مىنويسد : مراكش شهر جديدى است . . . بيگانگان را در آنجا تب فرو مىگيرد . . . و از پايتختهاى مغرب است . « 2 » در نيمهء اول قرن هشتم هجرى ابو الفداء مىنويسد : در جنوب مراكش ، كوه درن است و در شمال آن مملكت سلاست و در مغربش درياى محيط ( اقيانوس اطلس ) و در مشرق آن سرزمينى ميان سجلماسه و فاس است . گرداگرد شهر هفت ميل است و هفده دروازه دارد . هوايش سخت گرم است . « 3 » ابن بطوطه سياح و جهانگرد مغربى در بازگشت از سفر مشرق مىنويسد : روز جمعه اواخر شعبان سال 750 ق / 1349 م به پايتخت ( مغرب ) شهر فاس وارد شديم . . . و به محضر امير المؤمنين المتوكل . . . ابو عنان [ يازدهمين پادشاه سلسله بنى مرين فاس ( متولد 729 ق ) ] تشرف حاصل كرديم . ابن بطوطه در وصف مغرب ( منظور او شهر مراكش است ) مىنويسد : بهترين كشورهاى عالم است و از انواع خوراكيهاى آنجا و سبزيجات و ميوه‌جات آن در مقايسهء با كشورهاى مصر و شام سخن گفته است . « 4 » در قرن دهم هجرى لئون افريقى كه به شمال افريقا سفر كرده در وصف سرزمينها و بلاد شمال افريقا اطلاعات بسيار ارزنده‌اى داده است . وى دربارهء تقسيمات مغرب بيشتر به اقليم آب و هوايى هريك از سرزمينها اشاره كرده و هر مملكتى را هم به اقليمهاى متعدد تقسيم كرده است ؛ مثلا اقليم ( يا ناحيه ) حاحا ؛ سوس ، جروله ، دكالة ، هسكوره ، تادلا ، تامسنا ، فاس ، سايس ، الهبط ، كه همهء اين اقاليم ، سرزمين مغرب اقصى را تشكيل مىدهند . پس از اين تقسيمات ، او داخل هر اقليم را به نواحى و شهرهاى متعددى تقسيم كرده است ؛ مثلا دربارهء اقليم فاس مىنويسد : ناحيهء الريف ، ناحيهء كرط ، ناحيهء الحوز و هركدام را نيز با شهرها و مراكز آن توضيح مىدهد . دربارهء مملكت مراكش نيز همين تقسيمات را به كار برده است . درباره مراكش فقط از يك اقليم بزرگ به نام حاحا نام برده و سپس شهرها و مراكز و آداب و رسوم هريك را منفردا توضيح داده است . وى مىنويسد :

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 94 . ( 2 ) . كتاب الجغرافيا ؛ ص 125 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 179 . ( 4 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 2 ، ص 771 - 773 به بعد .